مولا از زبان دیگران

                

بله. خودمان می دانیم. شخصیت بزرگ امام علی (علیه السلام) هیچ نیازی به این تعریف ها ندارد و اگر این حرف ها را هم نشنویم٬ باز هم امام برای ما امام است. اما شنیدن تعریف و تمجید قهرمان ما از زبان دیگران هم انصافآ لطف و شیرینی دیگری دارد. گفته اند: "خوش تر آن باشد که سرّ دلبران / گفته آید در حدیث دیگران".

خلیل جبران(۱۸۸۳ تا ۱۹۳۱): نویسنده مسیحی اهل لبنان که نوشته های پرشورش در ایران کاملآ شناخته شده است٬ درباره امام علی(ع) می نویسد:" به عقیده من فرزند ابیطالب٬ نخستین کسی بود که با روح کلی جهان ارتباط برقرار کرد و با آن همنشین شد. او نخستین کسی بود که دو لبش آهنگ ترانه خدا را به گوش مردمی رساند که پیش از آن٬ این نغمه را نشنیده بودند. برای همین بود که برخی در میان راههای پرفروغ بلاغت او و تاریکی های گذشته خود٬ حیران ماندند. هرکس شیفته و دلداده او گشت شیفتگی و دلدادگی اش به رشته های فطرت بسته است. هرکس با او دشمنی نموده٬ از فرزندان جاهلیت است.  علی از دنیا درگذشت در حالی که شهید عظمت خود شد. از دنیا چشم پوشید در حالی که نماز٬ میان دولبش بود. درگذشت در حالی که دلش از شوق پروردگار پربود. از دنیا چشم پوشید پیش از آنکه رسالت خود را به طور کامل به انجام برساند. بااین حال پیش از آن که چشم از این زمین بندد در چهره اش لبخندی بود!  عرب٬ حقیقت مقام و قدر علی(ع) را نشناخت تا آن که از همسایگان عرب٬ مردمی از پارس به پاخاستند و فرق میان گوهر و سنگریزه را شناختند".

توماس کارلایل(۱۷۹۵ تا ۱۸۸۱): مورخ و فیلسوف انگلیسی٬ به خاطر علاقه اش به یادگیری زبان های مختلف و آشنایی با عربی٬ با اسلام و تاریخ آن آشنا شده بود و کتابی با نام "قهرمانان" درباره تاریخ اسلام نوشت. او در این کتاب از امام علی(ع) این طور می نویسد: "ما نمی توانیم علی(ع) را دوست نداشته باشیم٬ چون او جوان مردی بزرگ منش و دلاور است. از سرچشمه وجدانش سیلاب مهربانی سرازیر است. از دلش شعله های نیرومندی و دلاوری زبانه می کشد. شجاع تر از شیر است. اما شجاعتی آمیخته با مهربانی و لطف. عدل٬ تنها شعار این قهرمان مذهبی بود. او به خاطر شدت عدالتش کشته شد. حتی پیش از مرگش هم به فکر عدالت بود. درباره قاتل خودش سفارش کرد: اگر زنده ماندم خود می دانم و اگر درگذشتم٬ کار به دست شمااست. اگر خواستید قصاص کنید٬ دربرابر یک ضربه فقط یک ضربه بزنید".

پرسی سایکس(۱۸۶۷ تا ۱۹۴۵): ژنرال انگلیسی که ابتدا برای مقاصد استعماری به ایران و افغانستان سفر کرد و بعد رفته رفته تحت تاثیر فرهنگ ایرانی قرار گرفت٬ کتابی با عنوان "تاریخ ایران" دارد(که به فارسی هم ترجمه شده). او در این کتاب درباره امام علی(ع) می گوید: "این که اهالی ایران برای او مقام ولایت قائل شده و او را سرپرست حقیقی و مربی الهی می دانند٬ واقعآ عقیده ای قابل تحسین و شایان تمجید است. اگر چه مقام و مرتبه او خیلی بالاتر از این هااست".

دکتر طه حسین(۱۸۸۹ تا ۱۹۷۳): نویسنده و محقق معروف مصری که در زمان جمال عبدالناصر٬ وزیر معارف مصر بود٬ شیفته شخصیت امام علی(ع) بود و علی رغم اعتراض های علمای اهل سنت مصر٬ بارها در سخنرانی های عمومی اش چنین سخنانی را گفت: "علی(ع) از خود خشنود نبود مگر وقتی که حق جامعه و مردم را ادا کرده باشد٬ یعنی نماز را برای مردم به پا داشته باشد و با رفتار و گفتار٬ مردم را تعلیم داده و خوراک شبانه فقیران را فراهم کرده و محتاجان را از سوال بی نیاز کرده باشد... علی(ع) مردم را با سیره و رفتار خود موعظه می کرد. آری٬ او هم امیر مردم بوده و هم معلم آنها..."

جورج جرداق(متولد ۱۹۵۶): نویسنده مسیحی و لبنانی٬ کتابی نوشته است با عنوان "الامام علی٬ صوت العداله الانسانیه" که به فارسی هم ترجمه شده. این استاد ادبیات عرب دانشگاه بیروت٬ در مقدمه کتابش آورده است: "آه! ای دنیا! چه می شد اگر تمام نیروی خویش را جمع می کردی و توانت را بار دیگر یکجا متمرکز می کردی و در هر عصر و زمانی یک نفر مانند علی(ع) را که در عقل و خرد و منطق و بیان و حماسه و شجاعت و شمشیر با او هم پایه باشد٬ به بشریت هدیه می دادی!"

شیخ محمد عبده(۱۸۴۹ تا ۱۹۰۵): مفتی الازهر با سید جمال الدین اسدآبادی دوست بود و از شیفتگان امام علی(ع) هم. او می گوید: "کلام امام علی بن ابیطالب٬ پس از کلام خدای متعال و پیغمبرش٬ شریف ترین و بهترین سخن و سرشارترین کلام از لحاظ مواد و دارای بهترین شیوه است و بیشترین معانی و محتوا را دارد".

علامه اقبال لاهوری(۱۸۷۷ تا ۱۹۳۸): متفکر مشهور پاکستانی از دیگر ارادتمندان به امام علی(ع) بود و می گفت: "علی سرّ نبوت پیامبر است". اقبال شخصیت امام علی(ع) را نقطه ای برای وحدت امت اسلام می دانست و در کتاب "توصیه هایی جهت اتحاد مسلمانان جهان" فصلی را به کلمات امام علی(ع) اختصاص داده است. او شعرهایی هم برای امام سروده. مثل این شعر: "ای سرّ نبوت محمد / ای وصف تو مدحت محمد / بی تو نتوان به او رسیدن / بی او نتوان به تو رسیدن".

ایلیا پالویچ پتروشفسکی(۱۸۹۸ تا ۱۹۷۷): معروف ترین شرق شناس روس و استاد دانشگاه لنینگراد که کتاب "اسلام در ایران" او به فارسی هم ترجمه شده٬ در این کتاب می نویسد: علی(ع) پرورده محمد(ص) و عمیقآ به وی و امر اسلام پایبند بود. علی(ع) تا سرحدّ شور و عشق پایبند دین و صادق و راستگو بود. در امور اخلاقی بسیار خرده گیر بود. هم سلحشور بود و هم شاعر و همه صفات اولیاءالله در وجودش بود.

کریشنا مورتی(متولد ۱۹۱۸): رهبر مذهبی هندوها٬ در سمینار اخیر بین ادیان هند(۱۹۹۸) در سخنانش در مورد اسلام به امام علی(ع) اشاره کرده و می گوید: "خوشبختم از این که در مورد شخصیتی صحبت کنم که به عنوان خلیفه مسلمانان٬ فرمانده نظامی٬ رهبر و امام مذهبی مسلمانان مطرح بوده و تاریخ در شجاعت٬ صداقت٬ عدالت و پرهیزکاری مانند او سراغ ندارد... امام علی(ع) نزد ما هندوها مردی مقدس است.

ویل دورانت(۱۸۸۵ تا ۱۹۸۱): فیلسوف و مورخ آمریکایی در کتاب معروف خود "تاریخ تمدن"٬ می نویسد: "علی (ع) نمونه کامل تواضع و تقوا و نشاط و اخلاص در راه دین است".

همشهری جوان - شماره۸۹